دربارهٔ کتاب
فراز و فرودهای حکومت علی مؤید و دوران سربداران
در تاریخ پرتلاطم حکومت سربداران، دوران علی مؤید یکی از مهمترین و در عین حال پرتنشترین دورهها به شمار میرود. این دوران با درگیریهای داخلی، شورشهای پیدرپی و تهدیدات خارجی همراه بود که حکومت سربداران را به سمت افول برد.
قیام عزیز مجدی و آغاز نزاعها
پس از مخالفت با حکم حسن دامغانی، یکی از رهبران جناح افراطی به نام عزیز مجدی که به عراق گریخته بود، به مشهد بازگشت و قیامی علیه دامغانی به راه انداخت. او توانست قلعه مهم توس را اشغال کند. حسن دامغانی تنها پس از شش ماه موفق شد توس را بازپس گیرد و سپس مشهد را نیز تصرف کرد.
با این حال، حسن دامغانی نتوانست درویش عزیز، رهبر قیام، را اعدام کند. بهجای آن، دو خروار ابریشم خام به او بخشید و او را از قلمرو خود تبعید کرد. درویش عزیز به ناچار عازم اصفهان شد.
به قدرت رسیدن علی مؤید
در همین زمان، یکی از خواجهزادگان سبزوار به نام خواجه علی مؤید قیامی علیه حسن دامغانی ترتیب داد و با همراهی درویش عزیز به سبزوار حمله کرد. در غیاب حسن دامغانی که در قلعه شقان حضور داشت، آنها پایتخت سربداران را تصرف کردند.
خواجه علی مؤید با کمک یارانش، خواجه یونس سمنانی، وزیر دامغانی را به اتهام خونخواهی میرزا لطفالله باشتینی کشت. سپس نامههایی به فرماندهان سپاه در قلعه شقان ارسال کرد و از آنان خواست تا حسن دامغانی را به قتل برسانند. در سال ۷۶۶ هجری، سپاهیان سر حسن دامغانی را جدا کرده و برای علی مؤید فرستادند.
از دست دادن نواحی مهم
در دوران علی مؤید، سربداران بخشهای مهمی از قلمرو خود را از دست دادند. امیر ولی، که از صحرانشینان مغول و ترک بود، گرگان، بسطام، دامغان، سمنان و فیروزکوه را تصرف کرد و قلمرو سربداران به ولایت بیهق و نواحی اطراف آن محدود شد.
در همین زمان، درویش عزیز که از همراهی علی مؤید ناامید شده بود، به عراق عجم پناه برد. علی مؤید سپاهیانی را برای تعقیب او فرستاد و در نهایت، درویش عزیز و بسیاری از پیروانش در یکی از منازل میان راه کشته شدند.
نزاع با درویش رکنالدین و اوج بحران
در سال ۷۷۸ هجری، طرفداران جناح افراطی به رهبری درویش رکنالدین که در فارس پنهان شده بودند، قیامی تازه علیه علی مؤید آغاز کردند. این قیام در سال ۷۷۹ هجری به تصرف سبزوار انجامید و خطبه به نام رکنالدین در مسجد جامع سبزوار خوانده شد. نیشابور نیز به اطاعت او درآمد.
علی مؤید برای سرکوب این قیام از امیر ولی استرآبادی، دشمن دیرینه خود، کمک خواست. این دو، با سپاهی مشترک، علیه رکنالدین لشکر کشیدند و شورش را سرکوب کردند.
پایان کار علی مؤید
علی مؤید، طولانیترین دوران فرمانروایی در حکومت سربداران را داشت (۷۷۳–۷۶۶ هجری)، اما این دوره بیشتر با نزاعهای داخلی، شورشهای مکرر و از دست دادن سرزمینهای حاصلخیز همراه بود.
یکی از شواهدی که نشاندهندهی دورهی اوج قدرت علی مؤید است، سکهای است که در سال ۷۷۵ هجری در استرآباد ضرب شد. با این حال، او در نبردهای متعدد با غیاثالدین دوم پیرعلی کرت، حاکم هرات، سرزمینهای حاصلخیز مشرق خراسان، از جمله نیشابور، را از دست داد.
در پایان، قلمرو حکومت سربداران که در دوران اوج خود بخشهای وسیعی از خراسان، قومس و گرگان را شامل میشد، به نواحی کوچکتری در اطراف سبزوار محدود شد. این افول، سرانجام به پایان حکومت سربداران انجامید و تاریخ آنها بهعنوان جنبشی عدالتطلبانه، اما کوتاهمدت، در یادها باقی ماند.
#تاریخ #تاریخ_ایران #کتاب_صوتی
۶۱ فصل
🔒 برای شنیدن وارد شوید
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید.